Anamur Evleri Mimarisi Hakkında Değerlendirme
Mimar Volkan Aslan

Anamur geleneksel konut yerleşimi belirli bir sokak ölçeğinde ya da bir bölgede toplanmamıştır. Çeşitli mahalle sınırları içerisinde kendilerine ait bahçeli arsalara yerleşerek kent dokusunu oluşturmuştur. Geleneksel konutlarda hiçbir zaman bitişik nizamda yapılaşma görülmemiştir. Bu konutlar topografyaya fazla müdahale edilmeden genelde düz arazi üzerine 2 katlı evler olarak inşa edilmiştir. Ancak kırsal kesimlerde konut tiplemesinin ilk örneklerinden olan dış sofalı evlerde eğimli arazi kullanılarak, hem üst kottan hem de bodrum kattan yapıya giriş sağlanarak teraslama yapılmıştır.

 Anamur’da konut plan tipi olarak, mekanların yerleşimine göre ortaya çıkan “4 temel plan tipi”* de görülmektedir. Yayla kesiminde görülen sofasız evler, kırsal kesimde görülen dış sofalı evler ile şehir merkezinde görülen iç sofalı ve orta sofalı plan tipli evler zamana bağlı olarak gelişme göstermiştir.

Anamur geleneksel konutlarında yapım sistemi; alt katlar kagir, üst katlar ise evin niteliğine göre kagir ya da ahşap karkas arası kesme taş dolgulu (hımış) sistemdir. Kagir sistemde örülen taş duvarların arasına cephede düşeyde 45-50 cm aralıklarla duvar stabilizesini sağlamak amacıyla ahşap hatıllar atılmıştır. İç döşeme ve çatı ahşap taşıyıcı konstrüksiyonları da bu taş duvarların üzerine bastırılarak oluşturulmuştur.

Alt katlarda ahır, odunluk, kiler gibi servis mekanları var iken üst katlar yaşama alanı olarak kullanılmıştır. Ahır, odunluk gibi bodrum kat mekanlarının zemini sıkıştırılmış toprak, yaşama mekanlarının zemini ise dikdörtgen kesitli ahşap kirişler üzerine genelde 15-20 cm genişliğindeki ahşap döşeme tahtalarının çakılmasıyla oluşturulmuş döşemedir.

19. yüzyılda kereste tüccarlığına dayalı olarak gelişen üretim ve ticaret, özellikle ekonomik açıdan ilçeyi zenginleştirmiş ve geliştirmiştir. Bu gelişim, Anamur evlerine de dikkat çekici bir biçimde yansımıştır. 2 katlı evlere ilave olarak ahşap karkas sistemle yapılan “Köşk Katı” eklenmiş, cam tepe pencerelerinin bu katta yarattığı doğal hava cereyanı ile Akdeniz ikliminin aşırı sıcak etkisine mimari anlamda çözüm getirilmiştir. Bu çözüm yöreye özgü mimari karakteri belirmemiştir. 

Anamur evlerinin temel yapı malzemesi, çevrede kolay bulunabilen kesme taş ve ahşaptır. Ahşap, hem kaba haliyle (kiriş ve payandalarda), hem de ince işçilikle (kapı ve dolaplarda) yapıda farklı alanlarda kullanılmıştır. Tavan kaplamasında da, ahşap çıtaların geometrik şekiller verilerek kullanılması sonucunda çeşitli desende tavan göbekleri ve süslemeleri elde edilmiştir.

Geleneksel evlerde üst çatı örtüsü olarak kırma çatı ve toprak dam uygulaması görülür. Ahşap dikme ve aşık kullanılarak saçak oluşturacak şekilde yapılan kırma çatılarda yapı malzemesi olarak Marsilya tipi kiremit kullanılmıştır. Bazı konutların bu saçaklarında çeşitli motifler (keçi, aslan, sarmaşık) görülmektedir.

Günümüz yapılaşmasında sıkça karşılaştığımız betonarme yapım sistemi, geleneksel konut dokusunda önemli bir tehdit olmuştur. Mekan gereksinmelerini karşılamak amacıyla geleneksel konutlarda yapılan bilinçsiz betonarme eklentilerle (balkon, mutfak, wc, banyo) orijinal kısımlar bozulmuş ve bakımsızlıktan yıkılmaya terk edilmiştir.

Geçmişle gelecek arasında köprü oluşturacak bu kültürel varlıkların korumasında temel görev kullanıcıya ve halka düşmektedir. Unutulmamalıdır ki sürekliliği sağlayacak en önemli çözüm, bu evlerin kullanımına devam etmek ve yaşanılır hale getirilmesini sağlamaktır.


* Eldem, Sedad Hakkı, Türk Evi Plan Tipleri,1998, İstanbul